Boşanma Davasında Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk (2026)

Tedbir nafakası, boşanma davası açıldığı andan kararın kesinleşmesine kadar geçerli olan geçici bir nafaka türüdür. Yasal dayanağı TMK m. 169 olup; hakim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve müşterek çocukların bakım, koruma ile eğitimine ilişkin gerekli geçici önlemleri re'sen alabilir.

Yani tedbir nafakası için tarafın açıkça talep etmesi şart değildir; hakim gerekli görürse kendi inisiyatifiyle de hükmedebilir. Yine de uygulamada miktarın belirlenmesi açısından dilekçede somut bir talep yapmak, hakimi yönlendirici olur ve dosyanın akışını hızlandırır.

Tedbir nafakası iki başlık altında istenebilir: eş için kişisel tedbir nafakası ve müşterek çocuk için tedbir nafakası. Eş için olan, geçim sıkıntısı çeken tarafa ödenir; çocuk için olan ise velayet kendisinde geçici olarak bulunan ebeveyne ödenir.

İştirak nafakası, velayet kendisinde olmayan ebeveynin müşterek çocuğun bakım, eğitim ve geçim giderlerine katılması için ödediği nafakadır. Yasal dayanağı TMK m. 182 ile m. 327 ve devamıdır. İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer; eğitim sürüyorsa ergin çocuğun TMK m. 328/2 kapsamında ileri sürebileceği destek talebi ayrı değerlendirilir.

İştirak nafakası kararın kesinleşmesinden sonra başlar; bu yüzden dava süresince çocuk için para almak gerekiyorsa eş için değil çocuk için tedbir nafakası da talep edilmelidir. Karar kesinleştikten sonra tedbir nafakası yerini iştirak nafakasına bırakır.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için diğer eş tarafından ödenen nafakadır. TMK m. 175 uyarınca, kusuru daha ağır olmayan ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, mali gücü oranında diğer eşten yoksulluk nafakası talep edebilir.

Yoksulluk nafakasının üç temel şartı vardır: (1) talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması, (2) talep eden eşin kusurunun diğer eşten ağır olmaması, (3) nafaka yükümlüsünün mali gücünün uygun olması. Yoksulluk değerlendirmesi sabit bir gelir eşiğine indirgenmez; kişinin zorunlu ihtiyaçları, gelir ve yaşam koşulları dosyaya göre incelenir.

Yoksulluk nafakası kural olarak süresiz istenebilir. TMK m. 176 kapsamında yeniden evlenme veya ölüm hâlinde kendiliğinden sona erme; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılma ayrımı vardır.

Boşanma davasında tazminat ile nafaka birbirine karıştırılan kavramlardır. Tazminat geçmişte yaşanan zararın karşılığıdır; nafaka ise geleceğe yönelik düzenli ödemedir.

TMK m. 174 uyarınca, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan maddi tazminat talep edebilir. Yine aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca kişilik hakkına saldırı niteliğindeki davranışlar varsa manevi tazminat da istenebilir.

Tazminat tek seferde ödenir veya dosyaya göre taksitlendirilir; nafaka gibi düzenli ödeme değildir.

Türk hukukunda nafakanın miktarını belirleyen sabit bir formül yoktur. Hakim her dosyada şu kriterleri birlikte değerlendirir:

Nafakanın enflasyon karşısında erimesini önlemek için kararda belirlenebilir bir endeks maddesi yer alabilir. Anlaşmalı boşanmada protokole eklenen düzenleme hâkim tarafından uygun bulunursa hüküm fıkrasına yansır; çekişmeli dosyada talep ve çocuğun korunmasına ilişkin değerlendirme önem taşır.

Endeksli nafaka, her yıl yeniden artırım davası açma ihtiyacını büyük ölçüde azaltır. Endeks olmayan kararlarda nafaka tutarı yetersiz kalırsa TMK m. 176 ve 331 uyarınca nafaka artırım davası açılması gerekir.

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka icra yoluyla takip edilebilir. İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca nafaka kararının gereğini yerine getirmeme hâlinde, şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsi gündeme gelebilir.

Tazyik hapsi kendiliğinden uygulanmaz. İcra takibi ve icra ceza mahkemesine süresinde şikâyet gibi özel usul adımları bulunur. Savcılığa genel bir suç duyurusu vermekle aynı işlem değildir; süre ve ödenmeyen dönem bakımından dosyaya özel hukuki destek alınmalıdır.